ครั้งที่ ๔ การเสด็จพระราชดำเนินจังหวัดนครนายก

วันที่ ๒๖ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๑๙

เวลา ๑๓.๒๐ น. พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงขับรถยนต์พระที่นั่ง เสด็จพระราชดำเนินจากที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน ไปยังโครงการเขื่อนเก็บกักน้ำคลองท่าด่าน อำเภอเมืองนครนายก ตลอดจนทรงเยี่ยมราษฎรจังหวัดนครนายก
เวลา ๑๕.๐๐ น. เสด็จพระราชดำเนินถึงบริเวณบ้านสีสุก ตำบลหินตั้ง อำเภอเมืองนครนายก ณ ที่นั้น สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี (ขณะดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าสิรินธรเทพรัตนราชสุดา) เสด็จ ฯ ล่วงหน้ามาก่อนโดยเฮลิคอปเตอร์พระที่นั่งจากกรุงเทพมหานคร เฝ้า ฯ รับเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วย นายสมัคร สุนทรเวช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย นายเมธี ส.สีสุภาพ ผู้ว่าราชการจังหวัดนครนายกและนายมนัส ปิติวงษ์ อธิบดีกรมชลประทาน จากนั้น ทรงพระราชดำเนินไปยังริมฝั่งคลองท่าด่านเพื่อทอดพระเนตร บริเวณโครงการเขื่อนเก็บกักน้ำคลองท่าด่าน (เหวนรก) ซึ่งเป็นเขื่อนแบบอเนกประสงค์ที่ทรงพระราชดำริ ให้กรมชลประทานพิจารณาถึงความเหมาะสมในการลงทุนก่อสร้าง เปรียบเทียบกับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่จะได้รับ ในการนี้ได้ทอดพระเนตรแผนที่แสดงบริเวณโครงการ ฯ ที่กำหนดจะสร้างเขื่อนขนาดความยาว ๕๐๐ เมตร สูง ๕๘ เมตร ซึ่งจะสามารถเก็บกักน้ำไว้ในอ่างหลังตัวเขื่อนที่มีความจุ ๕๑๐ ล้านลูกบาศก์เมตร และมีพื้นที่ผิวน้ำ ๔๐ ตารางกิโลเมตร สำหรับแนวคลองใต้ตัวเขื่อนซึ่งมีความแตกต่างของระดับพื้นที่ประมาณ ๒๐๐ เมตร จะสร้างเป็นโรงไฟฟ้าพลังน้ำ เพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าพลังน้ำเป็นผลพลอยได้ ต่อจากโรงไฟฟ้าพลังน้ำก็จะสร้างเขื่อนขนาดย่อมสำหรับควบคุมการจ่ายน้ำไปตามคลองส่งน้ำเพื่อการชลประทานในพื้นที่เกษตรกรรมบริเวณที่ราบ


ในการนี้อธิบดีกรมชลประทาน และนายชะลอ รัตนแสน นายช่างใหญ่ฝ่ายเขื่อน ได้กราบบังคมทูลว่า เทือกเขาในบริเวณนั้นมีพื้นที่รับน้ำฝนถึง ๑๕๒ ตารางกิโลเมตร ประกอบกับมีปริมาณน้ำฝนสูง กล่าวคือประมาณ ๒,๗๐๐ มิลลิเมตรต่อปี และได้คำนวณแล้วว่า จะได้ผลคุ้มค่ากับการใช้งบประมาณในการดำเนินการ เพราะจะมีปริมาณน้ำเพียงพอสำหรับผลิตกระแสไฟฟ้าได้จำนวนมาก และใช้ในการชลประทานเป็นอาณาบริเวณกว้างได้ตลอดปี


พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ได้มีกระแสพระราชดำรัสว่าวัตถุประสงค์สำคัญของโครงการ ฯ ประการแรกก็คือ การกักน้ำไว้สำหรับส่งไปยังพื้นที่เพาะปลูกได้สม่ำเสมอตลอดปี อันจะทำให้สามารถทำการเพาะปลูกได้ถึงปีละ ๒ ถึง ๓ ครั้ง นอกจากนั้นยังสามารถผลิตกระแสไฟฟ้าสำหรับใช้ในตัวเมือง และใช้เป็นพลังงานสำหรับชลประทานในพื้นที่ราบ เช่นการสูบน้ำส่งไปยังพื้นที่เพาะปลูกที่เป็นดอน ตลอดจนสามารถป้องกันอุทกภัยอย่างได้ผลอีกด้วย ในการดำเนินการสำรวจ จะต้องพิจารณาตัดถนนเชื่อมโยงระหว่างเส้นทางคมนาคมที่มีอยู่แล้วกับหัวงาน ซึ่งจะต้องคำนึงถึงการอนุรักษ์ธรรมชาติด้วย ทั้งนี้ เพื่อใช้เป็นทางลำเลียงขนส่งและเป็นการสะดวกในการดูแลป้องกันการลักลอบทำลายต้นน้ำ สำหรับตัวเขื่อนก็ควรดำเนินการสร้างโดยรีบด่วน โดยระหว่างการสร้างทำนบชั่วคราวปิดกั้นทางน้ำ ต้องหาวิธีผันน้ำไปตามทางน้ำเดิมเพื่อไมให้ราษฎรผู้ใช้น้ำต้องเดือดร้อน ในขณะเดียวกัน ควรสำรวจแนวที่ขุดคลองส่งน้ำโดยมีอ่างเก็บน้ำเป็นระยะ ๆ เพื่อให้สามารถจ่ายน้ำได้อย่างทั่วถึง เมื่อโครงการ ฯ เสร็จสมบูรณ์ เสร็จแล้ว ทรงพระราชดำเนินไปประทับเฮลิคอปเตอร์พระที่นั่ง เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรรอบบริเวณโครงการ ฯ โดยมีเจ้าหน้าที่กรมชลประทานโดยเสด็จพระราชดำเนินเพื่อกราบบังคมทูลรายละเอียดด้วย


เมื่อเสด็จพระราชดำเนินกลับมายังที่หมายเดิมแล้ว จึงประทับรถยนต์พระที่นั่งเสด็จพระราชดำเนินไปวัดท่าด่าน ตำบลหินตั้ง อำเภอเมืองนครนายก เสด็จขึ้นอุโบสถ พระบาทสมเด็จ พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงมีพระราชดำรัสกับพระอธิการทองใส เตชโร เจ้าอาวาส และทรงถวายยาแก่เจ้าอาวาสสำหรับพระภิกษุใช้ในยามอาพาธ และสำหรับแจกจ่ายแก่ราษฎรที่เจ็บไข้ ต่อจากนั้น เสด็จลงทรงเยี่ยมราษฎรและลูกเสือชาวบ้านที่เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทอยู่เป็นจำนวนมากในบริเวณวัด ทรงมีพระปฏิสันถารและพระปฏิสันถารอย่างใกล้ชิดกับราษฎรเหล่านั้น ในการนี้ ราษฎรและลูกเสือชาวบ้านที่มีจิตศรัทธาเป็นจำนวนมาก ได้ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายเงินสมทบทุนการดำเนินงานโครงการเขื่อนเก็บกักน้ำคลองท่าด่าน ซึ่งได้พระราชทานเงินดังกล่าวแก่อธิบดีกรมชลประทานรับไปดำเนินการต่อไป
(สำนักราชเลขาธิการ ประมวลพระราชกรณียกิจ ๒๕๑๙ หน้า ๗๓ – ๗๔)